Elli kupalık bir sipariş geldiğinde pres seçimi aniden önemli hale geliyor. Tek kupa basan bir makineyle elli kupayı basmak mümkün, kimse engellemiyor; ama her kupa için üç dakika ısınma, iki üç dakika baskı derken akşam oluyor. Pres alırken en çok sorulan soru "hangisi daha iyi" oluyor. Oysa sorulması gereken iki şey var: ne basacaksınız, haftada kaç tane.

Çünkü ısı presinin ısıtıcı yüzeyi, bastığınız nesnenin şekline göre dökülüyor. Düz tabla kupayı sarmaz, kupa rezistansı tişörte değmez, şapka presinin tablası kavislidir. Tek makineyle her işi görmek bu yüzden mümkün değil; pres kategorisinde yan yana duran modeller aynı işin farklı sürümleri değil, farklı işlerin makineleri.

Düz preste karar ebatta veriliyor

Düz pres, tekstilden seramiğe, metalden ahşaba kadar yüzeyi düz olan her şeye basar. Seçim neredeyse tamamen baskı alanına bakıyor.

Küçük uç 15x15 cm'lik AP1723. 1400 watt, 0-250 °C aralığı, 0-399 saniye zamanlayıcı, 13 kilo. Isıtma tablası monoblok dökülmüş, yani rezistanslar tablanın içine doğrudan gömülü; tabla üstündeki basınç vidası merkeze denk geliyor ve üst kapak 50 derece açılıyor. 15x15 cm bir bebek body'sine, anahtarlığa, küçük bir logoya yeter. Yetişkin tişörtünün göğsüne yetmez.

Tişört basacaksanız alan A4'ten büyük olmalı. Setlerin içinde gelen 38x38 cm'lik tabla bu işin standardı, poster ve pano işleri için 40x50 cm'lik A3 pres tarafına geçiliyor.

İkinci ayrıntı tablanın nasıl açıldığı. Combo 5in1'in 29x38 cm'lik düz presi swing away, yani üst ısıtıcı tabla sağa ya da sola dönüyor. Kağıdı yerleştirirken elinizi sıcak tablanın altına sokmanız gerekmiyor. Günde yirmi baskıda fark etmez, günde iki yüz baskıda fark eder.

Watt, hız değil toparlanma süresi

Etiketlerdeki watt değerleri ilk bakışta güç sıralaması gibi görünüyor: 1400 W düz pres, 450 W şapka presi, kupa preslerinde 350+350 W, mini hobi modelinde 200 W. Bu sıralama hızı değil, ısıtılan yüzeyin büyüklüğünü anlatıyor. Watt'ın pratik karşılığı şu: tabla açıldığında kaçan ısıyı makine ne kadar çabuk geri topluyor. Seri işte aradaki fark baskı başına birkaç saniye, gün sonunda yarım saat.

Elektrik tarafını da hesaba katmak gerekiyor. Hepsi 220 volt çalışıyor ama 1400 wattlık bir düz presle 1000 wattlık bir comboyu aynı uzatma kablosuna takmak doğru değil; presler ayrı prizlerden, mümkünse ayrı hattan beslenmeli.

"0-399 °C" ne anlama geliyor

Ürün sayfalarındaki ısı ve zaman aralıkları makinenin ayar sınırını gösteriyor, baskı tarifini değil. Şapka presinde 0-399 °C yazması o sıcaklıkta baskı yapılacağı anlamına gelmez; süblimasyon ve transfer işleri bunun çok altında, malzemenin ve kağıdın kendi değerlerinde yapılıyor. Doğru sıcaklık ve süre kullandığınız transfer kağıdının, filmin ya da tozun sayfasında yazıyor. Pres yalnızca o değeri tutabilen bir makine olmak zorunda.

Pratikte aranan şey geniş aralık değil, kararlılık. Kupa preslerinin sayfalarında geçen "ısı hata payı 1 °C civarında" ifadesi tam bunu anlatıyor; aynı ayarla basılan ellinci kupanın birincisine benzemesi buna bağlı.

Makinenin duracağı yer

Kolayca atlanan bir konu. Düz presler 13 kilodan başlıyor, combo 22, şapka ve düz baskıyı birleştiren model 24 kilo. Bu ağırlık sallanan bir masada basınç ayarını bozar. Tabla kapanırken kolun aşağı inmesi için önde, swing away modellerde üst tablanın dönmesi için yanda boşluk gerekiyor. Isınmış bir tablanın yanında kağıt, film ve ambalaj durmaması da küçük ama gerçek bir güvenlik ayrıntısı.

Kupa presinde iki sayı önemli: çap ve süre

Kupa presleri kupayı rezistansla sarıp ısıtıyor, dolayısıyla kupanın çapı makineye uymak zorunda. ST-210 ikili kupa presinde kullanılabilir bardak çapı 9-11 cm. Bunun dışındaki bir bardak için ayrı rezistans gerekiyor.

Süreler de ürün sayfalarında yazıyor ve işi planlarken asıl belirleyici olan bunlar: 20 °C oda sıcaklığında ön ısınma 2-4 dakika, 180 °C'ye ulaşmak yaklaşık 3 dakika, transfer baskının kendisi 2-3 dakika. Isı hata payı 1 °C civarında. Yani elli kupalık bir işte makineyi bir kere ısıtıp aralıksız çalışmak, arada soğutmaktan çok daha mantıklı.

İkili modeller burada devreye giriyor. AP-210 ikili kupa presinde iki kupa aynı anda basılıyor ve iki taraf panelden ayrı ayrı kontrol ediliyor; alttaki vakum ayağı makinenin tezgâhta kaymasını engelliyor. Türk kahvesi fincanı da basıyorsanız biri standart biri fincan rezistanslı ST-210FS doğru tercih; tek makineyle iki ayrı boyutu karşılıyor.

Şapka: 8x15 santimin içine sığmak

Şapka presinin baskı alanı modellerin çoğunda 8x15 cm. Tasarımı buna göre kurmak gerekiyor; şapkanın ön panelinde dikiş ve kalıp payı da olduğu için kullanılabilir alan kağıt üstünde göründüğünden küçük kalıyor.

CP815B yalnız şapkaya basıyor: 450 watt, 15 kilo, dijital ekran ve sinyal ikazı var. CP3815 ise şapkanın yanına 12x12 cm'lik düz baskı alanı da ekliyor, 600 watt ve 24 kilo. İkinci modelin düz tablası küçük; tişört için değil, küçük logo ve etiket işleri için.

Mini hobi modeli ayrı bir kategori. AP2243 sadece 700 gram, 200 watt ve üç sabit ısı modu var: 140, 160, 190 °C. Baskı alanı 15,6x8,4 cm. Ürün sayfasında net bir uyarı duruyor ve bunu atlamamak lazım: hobi presleri seri baskı için uygun değil, ticari kullanım garanti kapsamına girmiyor. Evde birkaç şapka için ideal, sipariş karşılamak için değil.

Combo 5in1 gerçekten beş işi yapıyor mu?

Yapıyor. P8100'ün kutusunda 29x38 cm swing away düz pres, şapka aparatı, kupa aparatı ve 16 cm ile 13 cm çapında iki tabak aparatı var. 1000 watt, 22 kilo. Elektronik ısı ve süre ayarı, ayarlanabilir basınç, otomatik alarm standart. Kalem baskısı da mümkün, onun için ayrıca P8100-Pen aparatı alınıyor.

Bedeli şu: her iş için başlık değiştiriliyor ve değişen başlık yeniden ısınıyor. Kupa işinin arasına tişört girdiğinde zaman kaybı burada başlıyor. Bir de iki işi aynı anda yapamıyorsunuz. Yeni başlayan, ne satacağını henüz netleştirmemiş bir atölye için combo gerçekten doğru makine. İşin yönü belirginleştiğinde, mesela haftada iki yüz kupa çıkmaya başladığında, o iş için ayrı bir ikili kupa presi almak kaçınılmaz oluyor.

Garantinin okunmayan satırı

Pres ürün sayfalarında garanti süresi iki yıl yazıyor, ama hemen hepsinde parantez içinde bir istisna var. Bu istisnalar makineyi kullandıkça karşınıza çıkacak parçalar:

• Isıtıcı rezistanslar. Kupa preslerinin tamamında, combo'nun kupa ve şapka başlıklarında, şapka presinde garanti dışı.

• Isıya dayanıklı mat.

• Baskı pedleri, aşınan parça sayıldığı için.

• Hobi preslerde ticari kullanımın tamamı.

Bu bir kusur değil, sarf parça mantığı; fren balatasının garanti kapsamında olmaması gibi. Ama alırken sorulacak soruyu değiştiriyor: bu modelin yedek rezistansı bulunuyor mu? Baskı presi yedek parça tarafında kupa presi rezistansları soket tipine göre ayrı ayrı duruyor, eski versiyon modeller için de karşılığı var. Yedeği bulunan bir makine, iki yıl sonra da çalışan makine demek.

Presin yanında alınması gerekenler

Makine tek başına iş yapmıyor. Yanında duracak malzemeler şunlar:

• Isıya dayanıklı mat: 38x38 cm, 8 mm kalınlık, 400 °C'ye kadar dayanıyor. Tablayı ve tezgâhı koruyor.

• Yanmaz teflon kumaş. Tekstil baskısında mürekkebin ve lekenin tablaya geçmesini engelliyor.

• Termal ısı bandı; transfer kağıdını yerinde tutuyor, iz bırakmıyor. Kupa ve şapka gibi kavisli yüzeylerde neredeyse zorunlu.

• Transfer kağıdı. Yönteme göre süblimasyon kağıdı ya da lazer transfer kağıdı.

Baskıyı hangi yöntemle yapacağınız kağıdı ve mürekkebi birlikte belirliyor. Süblimasyon tarafı polyester ve açık renk kumaşta çalışıyor; pamuklu ve koyu tişörtte sonuç alınamadığı için orada DTF yöntemine geçiliyor. İkisinde de pres aynı pres; değişen kağıt, mürekkep ve sıcaklık-süre ayarı. Süblimasyonda sık karşılaşılan sorunları ve çözümlerini ayrı bir yazıda toplamıştık.

Set almak mı, parça parça mı?

Sıfırdan başlıyorsanız set mantıklı. Ekonomik A4 pres seti 38x38 düz pres, Epson L3250 süblimasyon yazıcı, dört renk mürekkep, yüz adet A4 transfer kağıdı, ısı bandı ve yanmaz teflonla geliyor. İçindekiler birbirine uyumlu, hangi mürekkep hangi kağıtla çalışır sorusuyla uğraşmıyorsunuz. Kupa da basacaksanız tekli kupa makinesini de içeren set aynı mantığın bir üst basamağı.

Elinizde zaten bir süblimasyon yazıcı varsa set almak parayı ikinci yazıcıya yatırmak olur. O durumda presi tek başına alıp eksik sarfı tamamlamak daha doğru.

Tekstil dışına çıkınca: 3D vakum presi

Telefon kılıfı, plaket, kavisli yüzeyli hediyelik eşya gibi ürünler düz tablayla basılamıyor. 3D presler parçayı silikon içinde vakumlayıp ısıtıyor, böylece baskı yüzeyin kıvrımını takip ediyor. Bu makinelerin sarfı da farklı: sızdırmazlık silikonu, vakum silikonu ve modele göre yedek tepsi. Silikon yoruldukça vakum düşüyor, baskı kenarlarda soluklaşıyor; yedeğini stokta tutmak gereken bir parça.

Kısa cevap şu: tişört ve düz yüzey işi ağırlıktaysa baskı alanı geniş bir düz presten başlayın, kupa ağırlıktaysa doğrudan ikili kupa presine gidin, ne satacağınız henüz belli değilse combo ile başlayıp iş yoğunlaştıkça ayrı makine ekleyin. Hangisini alırsanız alın, yedek rezistansının bulunduğundan emin olun. Modellerin tamamı ve teknik değerleri ürün sayfalarında yazılı duruyor.